نهال گردو برای ارتفاعات سرد، ۶ معیار انتخاب رقم

اگر باغ شما در ارتفاعات قرار دارد و زمستان‌های سرد و یخبندان‌های بهاره دارد، نمی‌توان هر نهال گردو را صرفاً به دلیل اینکه «گردو مقاوم است» برای آن مناسب دانست. گردو به‌عنوان یک درخت چندساله باید هم سرمای زمستان را تحمل کند، هم زمان بیدار شدن و گلدهی آن با بهار منطقه هماهنگ باشد و هم پیش از رسیدن سرمای پاییزی فرصت کافی برای کامل شدن محصول داشته باشد.

این تفاوت بین ارقام کاملاً واقعی است. برای نمونه، Oregon State University در مقایسه ارقام گردو نشان می‌دهد که ارقام Carpathian برای اقلیم‌های سردتر از بسیاری از گردوهای تجاری مناسب‌ترند، در حالی که برخی ارقام تجاری در سرمای شدید آسیب‌پذیرتر هستند. Utah State University نیز در میان ارقام Carpathian تفاوت‌هایی از نظر سختی زمستانی، زمان رسیدن، اندازه مغز و نیاز به گرده‌افشانی گزارش می‌کند.

از طرف دیگر، «ارتفاع بالا» فقط یک عدد روی نقشه نیست. ممکن است دو زمین در ارتفاع مشابه، به دلیل شیب، موقعیت در دره، تخلیه هوای سرد، تابش و عمق خاک، شرایط متفاوتی برای گردو داشته باشند. UC Davis نیز در ارزیابی گردو تأکید می‌کند که اقلیم محلی، زمان برگ‌دهی و گلدهی، زمان برداشت، کیفیت خاک و انتخاب پایه و رقم باید در کنار هم بررسی شوند.

در این مطلب از نهال‌یار بررسی می‌کنیم که آیا هر رقم گردو برای ارتفاعات سرد مناسب است یا نه و قبل از خرید نهال دقیقاً چه شش عاملی را باید بررسی کنید.

چرا هر نهال گردو برای ارتفاعات سرد مناسب نیست؟

گردو درختی است که از نظر اقلیمی دامنه سازگاری مشخصی دارد، اما تحمل سرمای آن بین گونه‌ها، ارقام و پایه‌ها یکسان نیست.

در مناطق سرد، دو خطر را باید از هم جدا کرد: سرمای زمستان و یخبندان پس از شروع رشد. درخت ممکن است سرمای زمستان را پشت سر بگذارد، اما اگر خیلی زود برگ یا گل تولید کند، یک سرمای دیررس بهاره می‌تواند به بافت‌های حساس آسیب بزند.

Oregon State University نیز اشاره می‌کند که در گردو، سرمای بهاره در بسیاری از مناطق بیشتر از سرمای زمستان باعث خسارت محصول می‌شود و ارقام زودبرگ‌ده در معرض آسیب بیشتری هستند.

عامل اول؛ حداقل دمای واقعی زمستان

اولین عددی که باید برای انتخاب نهال گردو بدانید، کمترین دمای واقعی زمستان است؛ نه فقط میانگین دمای منطقه.

اگر منطقه شما در برخی سال‌ها افت دمای شدید دارد، این رخداد باید در انتخاب رقم و پایه لحاظ شود. USU نیز در پاسخ تخصصی خود درباره گردو در اقلیم سرد تأکید می‌کند که حداقل دما معمولاً یکی از عوامل تعیین‌کننده بقاست، اما دفعات وقوع سرمای زودهنگام یا دیرهنگام نیز می‌تواند برای ارقام مرزی بسیار مهم باشد.

این یعنی ممکن است دو منطقه میانگین دمای مشابهی داشته باشند، اما یکی هر چند سال یک‌بار سرمای بسیار شدید تجربه کند و دیگری کمتر با چنین رخدادی روبه‌رو شود.

فقط کمینه مطلق را نبینید

یک شب بسیار سرد ارزش اطلاعاتی دارد، اما بهتر است سابقه چندساله را ببینید: پایین‌ترین دما چه بوده، چه زمانی رخ داده و آیا قبل یا بعد از آن دوره‌های گرم ناگهانی اتفاق افتاده است.

برای انتخاب نهال در منطقه سرد، سابقه اقلیمی چندساله از یک عدد منفرد کاربردی‌تر است.

عامل دوم؛ زمان برگ‌دهی و گلدهی رقم

در مناطق سرد، زمان بیدار شدن درخت اهمیت زیادی دارد. هرچه رقم زودتر وارد رشد بهاره شود، اگر منطقه همچنان با سرمای دیررس روبه‌رو باشد، احتمال آسیب بافت‌های جوان بیشتر می‌شود.

UC Davis در معرفی ارقام گردو تأکید می‌کند که تاریخ برگ‌دهی و گلدهی بین ارقام متفاوت است و این ویژگی باید در کنار شرایط اقلیمی محل بررسی شود.

مطالعه‌ای درباره انتخاب تیپ‌های گردوی دیر برگ‌ده و دیرگل نیز نشان داده است که انتخاب این صفات می‌تواند برای کاهش آسیب سرمای بهاره اهمیت داشته باشد.

چرا «دیرگل» با «مقاوم به زمستان» یکی نیست؟

ممکن است رقم از نظر سرمای زمستان مقاومت خوبی داشته باشد، اما زود برگ بدهد. در این حالت مشکل اصلی شاید زمستان نباشد، بلکه سرمای بعد از شروع رشد باشد.

پس در نهالستان فقط درباره مقاومت به سرما سؤال نکنید؛ درباره تاریخ برگ‌دهی و گلدهی نیز اطلاعات بگیرید.

عامل سوم؛ سابقه یخبندان بهاره

اگر منطقه شما بعد از شروع بهار همچنان با یخبندان مواجه می‌شود، این داده باید مستقیماً در انتخاب رقم وارد شود.

گردو گل‌های نر و ماده جداگانه دارد و زمان رشد و حساسیت این اندام‌ها به سرما تغییر می‌کند. سرمای دیررس می‌تواند به برگ‌ها، جوانه‌ها، گل‌ها و حتی شاخه‌های تازه‌روییده آسیب بزند.

Oregon State University اشاره می‌کند که ارقام زودبرگ‌ده گردو در مناطق مستعد سرمای بهاره گزینه پرریسک‌تری هستند و حتی یک رقم دیربرگ‌ده نیز اگر در «محل تجمع هوای سرد» کاشته شود، ممکن است آسیب ببیند.

بنابراین اگر زمین شما در یک گودی یا پایین‌دست قرار دارد، شاید شرایط واقعی آن از داده ایستگاه هواشناسی نزدیک سردتر باشد.

عامل چهارم؛ نیاز سرمایی رقم

گردو برای خروج مناسب از خواب زمستانی به تجمع سرما نیاز دارد و ارقام مختلف ممکن است واکنش متفاوتی به این شرایط نشان دهند.

UC IPM برای گردو دامنه‌ای حدود ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ ساعت سرما در دماهای زیر ۷ درجه سانتی‌گراد را به‌عنوان یک نیاز سرمایی عمومی مطرح می‌کند. این عدد را نباید به‌عنوان نیاز دقیق همه ارقام در نظر گرفت؛ UC Davis نیز اشاره می‌کند که داده آزمایشی برای تعیین نیاز سرمایی دقیق تک‌تک ارقام محدود است و تاریخ برگ‌دهی می‌تواند یک شاخص نسبی برای مقایسه باشد.

در یک منطقه مرتفع و سرد معمولاً نگرانی اصلی کمبود سرما نیست، اما باز هم باید بررسی شود که رقم موردنظر با الگوی واقعی سرمای منطقه هماهنگ است.

ساعت سرمایی را بدون توجه به روش محاسبه مقایسه نکنید

اگر برای رقم و منطقه دو عدد متفاوت درباره نیاز سرمایی می‌بینید، ابتدا بررسی کنید که هر کدام با چه مدل یا تعریفی محاسبه شده‌اند. یک عدد به‌تنهایی معیار کاملی برای انتخاب نیست.

عامل پنجم؛ طول فصل رشد و زمان برداشت

یکی از معیارهایی که خریداران نهال کمتر به آن توجه می‌کنند، طول فصل رشد است.

ممکن است یک رقم از نظر سرمای زمستانی مناسب باشد اما دیررس باشد و در منطقه مرتفع شما پیش از آغاز سرمای پاییزی فرصت کافی برای تکمیل محصول نداشته باشد.

USU در فهرست ارقام Carpathian، برای مثال نشان می‌دهد که بعضی ارقام زود یا میان‌رس‌اند و بعضی ارقام دیرتر می‌رسند؛ همین تفاوت برای نواحی سرد مهم است، زیرا رقم دیررس ممکن است در اقلیم‌های سردتر فرصت کمتری برای تکمیل محصول داشته باشد.

Oregon State University نیز برای گردوهای مناسب مناطق سرد به اهمیت زمان رسیدن اشاره می‌کند و ارقام دیررس را برای بعضی مناطق سرد نامناسب‌تر می‌داند.

رقم دیررس همیشه مزیت نیست

در مناطق گرم‌تر، دیررس بودن می‌تواند مزایایی داشته باشد؛ اما در ارتفاعات سرد باید بپرسید: «آیا این رقم قبل از سرمای پاییزی به مرحله برداشت می‌رسد؟»

اگر پاسخ مبهم باشد، برای خرید عمده عجله نکنید و رقم دیگری را نیز مقایسه کنید.

عامل ششم؛ پایه و موقعیت واقعی باغ

در نهال پیوندی گردو فقط رقم رویی مهم نیست. پایه نیز می‌تواند بر قدرت رشد، سازگاری ریشه و پاسخ درخت به شرایط محل اثر بگذارد.

UC Davis در انتخاب پایه و پیوندک گردو بر اهمیت انتخاب پایه براساس شرایط اقلیمی، خاک و برخی مشکلات بیماری تأکید می‌کند. موضوع blackline disease نیز نمونه‌ای از اهمیت انتخاب پایه و محل در احداث باغ گردو است.

در کنار پایه، موقعیت واقعی زمین نیز بسیار مهم است. UC IPM توصیه می‌کند گردو در خاک عمیق و زهکش‌دار کاشته شود و از زمین‌های کم‌عمق، ماندآب و نقاطی که هوای سرد در آنها تجمع پیدا می‌کند اجتناب شود.

ارتفاع زیاد لزوماً یعنی اقلیم مناسب نیست

یک زمین مرتفع می‌تواند دارای شیب مناسب و تخلیه هوای سرد باشد و زمین دیگری در همان ارتفاع در یک گودی قرار گرفته باشد.

USU در توضیح شرایط گردو در اقلیم سرد نیز اشاره می‌کند که گردوهای نسبتاً مقاوم در بخش‌های سردتر و گودترین قسمت دره‌ها ممکن است نتیجه متفاوتی داشته باشند.

بنابراین ارتفاع از سطح دریا یک داده مهم است، اما به‌تنهایی برای انتخاب نهال کافی نیست.

عمق و زهکشی خاک را کنار اقلیم قرار دهید

گردو درختی با ریشه‌های عمیق است و برای رشد مناسب، خاک عمیق و قابل نفوذ می‌خواهد.

UC Davis و UC IPM هر دو بر ضرورت خاک عمیق و زهکش‌دار تأکید دارند. UC IPM عمق مناسب حدود ۴ تا ۶ فوت را برای بسیاری از شرایط ذکر می‌کند و توصیه می‌کند خاک‌های کم‌عمق و محل‌های دارای سطح آب بالا برای گردو انتخاب نشوند.

بنابراین ممکن است از نظر دمایی یک رقم مناسب باشد، ولی زمین به دلیل سنگ بستر کم‌عمق یا زهکشی ضعیف برای احداث باغ گردو مناسب نباشد.

گردوهای Carpathian را چرا در مناطق سرد بیشتر می‌بینیم؟

Carpathian در اصل گروهی از ژنوتیپ‌های گردوی انگلیسی است که برای تحمل زمستان‌های سردتر شناخته می‌شوند.

Oregon State University آنها را از گزینه‌هایی می‌داند که برای اقلیم‌های سردتر مناسب‌ترند و در برخی مناطق سردتر از Cascades توصیه شده‌اند. USU نیز در جدول ارقام Carpathian، ارقام مختلفی مانند Northern Prize و Utah Giant را با ویژگی‌های متفاوت از نظر سختی زمستانی، زمان برداشت و باردهی معرفی می‌کند.

اما عبارت گردوی کارپاتین نیز به‌تنهایی برای خرید نهال کافی نیست؛ زیرا داخل همین گروه هم تفاوت رقم وجود دارد و باید مشخصات همان رقم را بررسی کرد.

چرا برخی ارقام تجاری معروف برای ارتفاعات سرد انتخاب اول نیستند؟

بعضی ارقام تجاری برای مناطق خاصی توسعه داده شده‌اند و ممکن است برای تولید اقتصادی در اقلیم‌های سردتر مناسب نباشند.

برای مثال، Oregon State University درباره Chandler و Hartley در اقلیم Oregon تفاوت‌هایی را از نظر زمان برگ‌دهی و تحمل سرما گزارش می‌کند و Hartley را در بسیاری از شرایط آن منطقه به اندازه کافی مقاوم نمی‌داند.

این نکته یک اصل مهم را نشان می‌دهد: شهرت رقم در بازار به معنی سازگاری آن با هر اقلیم نیست.

گرده‌افشانی در گردوی مناطق سرد را فراموش نکنید

گردو تک‌پایه است، یعنی گل‌های نر و ماده روی یک درخت قرار دارند، اما زمان بلوغ آنها الزاماً همزمان نیست.

UC Davis توضیح می‌دهد که زمان پراکنش گرده و پذیرش گل ماده در ارقام متفاوت است و برای بهبود تشکیل محصول معمولاً انتخاب دو رقم با همپوشانی مناسب گل نر و ماده اهمیت دارد.

بنابراین حتی اگر سرمای منطقه را درست تحلیل کرده باشید، ترکیب ارقام بدون توجه به گرده‌افشانی می‌تواند مشکل باردهی ایجاد کند.

گرده‌افشان را براساس رقم مشخص انتخاب کنید

به‌جای اینکه بگویید «کنار هر گردو یک رقم دیگر می‌کارم»، مشخص کنید برای رقم اصلی چه رقم گرده‌افشانی مناسب است و زمان گلدهی آن تا چه اندازه همپوشانی دارد.

در ارتفاعات سرد، «دیر برگ‌ده» بودن چقدر اهمیت دارد؟

وقتی خطر اصلی یخبندان بهاره باشد، دیر برگ‌دهی می‌تواند یک ویژگی مهم برای بررسی باشد.

در مطالعه انتخاب ژنوتیپ‌های گردو در مناطق دارای خطر سرما، تیپ‌های دیر برگ‌ده و دیرگل به‌عنوان یک هدف مهم انتخاب مطرح شده‌اند. هدف چنین انتخابی کاهش مواجهه با سرما بعد از شروع رشد است.

اما دیر برگ‌ده بودن نباید تنها معیار شما باشد. باید ببینید رقم از نظر زمان برداشت، کیفیت مغز، عملکرد، پایه و سلامت نیز با باغ سازگار است.

اگر تابستان منطقه کوتاه است، کیفیت محصول را هم بررسی کنید

در ارتفاعات سرد ممکن است روزهای گرم کافی باشد اما فصل مناسب رشد کوتاه باشد. در چنین شرایطی رقم باید فرصت کافی برای تشکیل و تکمیل مغز داشته باشد.

اگر رقم دیرتر به بلوغ برسد، ممکن است برداشت آن به سرمای پاییزی نزدیک شود و کیفیت محصول تحت تأثیر قرار گیرد.

به همین دلیل زمان برداشت را فقط برای برنامه کارگری بررسی نکنید؛ آن را یک فیلتر اقلیمی هم در نظر بگیرید.

اگر رقم شما روی پایه متفاوت عرضه می‌شود، مشخصات سفارش را دوباره بررسی کنید

ممکن است دو نهال یک رقم یکسان باشند اما پایه متفاوتی داشته باشند. از آنجا که پایه روی قدرت رشد و ریشه اثر دارد، این تفاوت می‌تواند در یک باغ سرد و محدود از نظر خاک مهم باشد.

برای همین هنگام خرید نهال، نام رقم و نام پایه را جداگانه دریافت و ثبت کنید.

شش عامل را یکجا کنار هم بگذارید

قبل از خرید نهال گردو برای ارتفاعات سرد، بازار را هم فراموش نکنید

اگر چند رقم از نظر اقلیمی مناسب بودند، آن وقت می‌توانید کیفیت مغز، اندازه گردو، رنگ مغز، باردهی و زمان برداشت را وارد مقایسه اقتصادی کنید.

برای مثال ممکن است یک رقم بسیار مقاوم باشد اما اندازه مغز یا ویژگی محصول آن با بازار موردنظر شما هماهنگ نباشد. هدف نهایی احداث باغ فقط زنده ماندن درخت نیست؛ باید محصول قابل فروش نیز تولید شود.

USU در معرفی ارقام Carpathian نیز تفاوت‌هایی در اندازه مغز، عملکرد و زمان برداشت نشان می‌دهد؛ بنابراین حتی میان ارقام مناسب مناطق سرد هم انتخاب چندمعیاره لازم است.

آیا رقم مقاوم به سرما برای خاک مرطوب هم مناسب است؟

نه لزوماً.

مقاومت زمستانی ویژگی اقلیمی است، اما خاک مرطوب و کم‌زهکش یک محدودیت ریشه‌ای ایجاد می‌کند.

گردو به خاک عمیق و زهکش‌دار نیاز دارد و ماندگاری آب در محدوده ریشه می‌تواند رشد و سلامت درخت را مختل کند. بنابراین تحمل سرما و سازگاری با خاک دو سؤال مستقل‌اند.

آیا نهال سالم می‌تواند مشکل اقلیم نامناسب را جبران کند؟

خیر. نهال سالم شروع خوبی برای باغ است، اما نمی‌تواند یک رقم نامتناسب با اقلیم را به رقم مناسب تبدیل کند.

نهالی که ریشه سالم، تنه مناسب و محل پیوند خوب دارد، اگر در مکانی با سرمای شدید خارج از تحمل رقم یا فصل رشد بسیار کوتاه کاشته شود، همچنان در معرض مشکل خواهد بود.

آیا می‌توان بعد از خرید، رقم گردو را با هرس مدیریت کرد؟

هرس می‌تواند در مدیریت تاج و رشد نقش داشته باشد، اما نمی‌تواند مشکل اساسی ناشی از ناسازگاری رقم با اقلیم یا نیاز سرمایی نامناسب را حل کند.

در سال‌های بعد، هرس باید با سن، رقم، پایه و وضعیت سلامت درخت هماهنگ شود و هدف آن اصلاح ساختار و مدیریت رشد باشد، نه جبران یک انتخاب اشتباه اولیه.

چگونه رقم گردو را برای ارتفاعات سرد انتخاب کنیم؟

ابتدا سابقه اقلیمی و شرایط واقعی زمین را مشخص کنید و سپس مشخصات رقم و پایه را با آنها تطبیق دهید.

• کمترین دمای زمستان را ثبت کنید: سابقه چندساله حداقل دمای منطقه را بررسی کنید و سرمای‌های شدید و غیرمعمول را نیز جداگانه ثبت کنید.
• تاریخ آخرین یخبندان بهاره را مشخص کنید: مشخص کنید در چند سال گذشته سرمای دیررس تا چه زمانی ادامه داشته و این تاریخ را با زمان برگ‌دهی و گلدهی رقم مقایسه کنید.
• زمان برگ‌دهی و گلدهی رقم را دریافت کنید: نام دقیق رقم را بگیرید و زمان معمول برگ‌دهی و گلدهی آن را از منبع معتبر بررسی کنید.
• نیاز سرمایی و زمان برداشت را بررسی کنید: نیاز سرمایی رقم و زمان رسیدن محصول را با سرمای منطقه و طول فصل رشد تطبیق دهید.
• پایه و خاک را همزمان ارزیابی کنید: نام دقیق پایه را دریافت کنید و آن را با عمق خاک، زهکشی، شوری و سایر محدودیت‌های زمین مقایسه کنید.
• گرده‌افشانی را در طراحی باغ وارد کنید: برای رقم موردنظر مشخص کنید آیا به رقم گرده‌افشان نیاز دارد و در صورت نیاز، رقم سازگار با همپوشانی مناسب گلدهی را انتخاب کنید.
• سلامت نهال را قبل از تحویل کنترل کنید: ریشه، تنه، جوانه‌ها و محل پیوند را بررسی کنید و مطمئن شوید نهال سالم با رقم و پایه ثبت‌شده در سفارش مطابقت دارد.
• بعد از مقایسه همه معیارها، نهال را سفارش دهید: رقم‌هایی را که از نظر اقلیم، طول فصل رشد، پایه، خاک و بازار سازگارتر هستند برای خرید نهایی انتخاب کنید.

موارد موردنیاز

• سابقه چندساله حداقل دمای زمستان منطقه
• سابقه آخرین یخبندان بهاره
• اطلاعات ارتفاع و موقعیت زمین
• اطلاعات طول فصل رشد منطقه
• نام دقیق رقم گردو
• اطلاعات زمان برگ‌دهی و گلدهی رقم
• اطلاعات نیاز سرمایی رقم
• اطلاعات زمان رسیدن و برداشت محصول
• نام دقیق پایه نهال
• نتیجه آزمایش خاک
• اطلاعات مربوط به گرده‌افشانی
• مشخصات سلامت نهال

اگر رقم موردنظر در ارتفاعات سرد جواب ندهد، چه نشانه‌هایی بعداً دیده می‌شود؟

بسته به علت، علائم می‌تواند متفاوت باشد؛ از جمله آسیب جوانه‌ها، برگ‌دهی نامنظم، سوختگی سرشاخه‌ها، کاهش تشکیل میوه، آسیب سرمای بهاره یا نرسیدن کامل محصول.

البته این علائم اختصاصی یک علت نیستند و می‌توانند از کمبود آب، بیماری، تغذیه یا سایر تنش‌های محیطی نیز ایجاد شوند.

به همین دلیل بهترین کار این است که قبل از رسیدن به مرحله عیب‌یابی، انتخاب رقم را با اطلاعات اقلیمی و خاکی درست انجام دهید.

رقم و پایه را روی سفارش و فاکتور ثبت کنید

برای باغ‌های مرتفع، ثبت مشخصات دقیق نهال اهمیت بیشتری دارد. نام رقم، پایه، تعداد نهال و در صورت اهمیت، مشخصات گرده‌افشان را مکتوب کنید.

این اطلاعات در سال‌های بعد برای نگهداری درخت، هرس، کود و تغذیه و مدیریت آفات و بیماری‌ها نیز مفید خواهند بود، چون دقیقاً می‌دانید چه ترکیبی در باغ کاشته شده است.

جمع‌بندی؛ در ارتفاعات سرد، «مقاوم به سرما» فقط یکی از شش فیلتر است

پاسخ سؤال «آیا هر نهال گردویی برای ارتفاعات سرد مناسب است؟» روشن است: خیر. انتخاب نهال گردو برای ارتفاعات باید بر اساس مجموعه‌ای از معیارها انجام شود، نه صرفاً اسم گردو یا شهرت یک رقم.

شش عامل اصلی را بررسی کنید: حداقل دمای زمستان، زمان برگ‌دهی و گلدهی، خطر یخبندان بهاره، نیاز سرمایی، طول فصل رشد و زمان برداشت، و پایه و موقعیت واقعی باغ. در کنار این موارد، عمق و زهکشی خاک و برنامه گرده‌افشانی نیز باید در طراحی باغ دیده شوند.

Carpathian یکی از گروه‌هایی است که در منابع دانشگاهی برای اقلیم‌های سردتر مطرح شده، اما حتی در این گروه هم ارقام مختلف از نظر سختی زمستانی، زمان برداشت، عملکرد و نیاز گرده‌افشانی تفاوت دارند. بنابراین استفاده از نام یک گروه یا رقم به‌عنوان نسخه عمومی برای همه ارتفاعات، تصمیم دقیقی نیست.

در نهال‌یار نیز انتخاب نهال از شناخت شرایط واقعی زمین شروع می‌شود و سپس به خرید نهال، کاشت، احداث باغ و نگهداری درخت می‌رسد. اگر باغ شما در ارتفاعات سرد است، پیش از سفارش نهال یک برگ مشخصات برای زمین تهیه کنید: کمینه دما، آخرین یخبندان، طول فصل رشد، وضعیت خاک، آب و ارتفاع. بعد همین اطلاعات را کنار مشخصات رقم و پایه قرار دهید. این کار کمک می‌کند نهالی انتخاب کنید که فقط در زمستان زنده نماند، بلکه در سال‌های بعد نیز فرصت مناسبی برای رشد، باردهی و رسیدن محصول داشته باشد.