کشت پاییزه خوزستان؛ مدیریت زمان کاشت گندم و کلزا

ال‌نینو و کشت پاییزه خوزستان؛ چرا مدیریت زمان کاشت اهمیت دارد؟

با توجه به پیش‌بینی‌های اقلیمی و احتمال افزایش بارندگی‌ها در سال زراعی جاری، مدیریت زمان کاشت گندم و کلزا در خوزستان اهمیت بیشتری پیدا کرده است. حسین کاظمی، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، تأکید کرده است که کشاورزان به‌جای تعیین یک تاریخ ثابت برای کاشت، باید از رویکرد «محدوده زمانی بهینه کاشت» استفاده کنند تا خطر خسارت ناشی از ماندابی شدن خاک و تشکیل سله در پی بارندگی‌های شدید کاهش یابد.

بارندگی شدید پس از کاشت چگونه به مزارع خسارت می‌زند؟

حسین کاظمی روز سه‌شنبه در یک دوره آموزشی مدیریت زراعت گندم، با اشاره به پیش‌بینی‌های اقلیمی و احتمال افزایش بارندگی‌ها تحت تأثیر پدیده ال‌نینو، اظهار کرد که تعیین یک تاریخ ثابت برای کاشت گندم و کلزا می‌تواند ریسک تولید را در شرایط تغییرات اقلیمی افزایش دهد.

به گفته این پژوهشگر، در مزارعی که خاک سنگین و رسی دارند و از زهکشی ضعیفی برخوردارند، وقوع بارندگی بلافاصله پس از کاشت ممکن است باعث اشباع بستر بذر، کاهش اکسیژن خاک و تشکیل سله در سطح زمین شود. این شرایط می‌تواند درصد سبزشدن بذرها را کاهش دهد و به استقرار غیریکنواخت بوته‌ها منجر شود.

بر همین اساس، در مزارع مستعد این مشکلات توصیه شده است عملیات کاشت تا عبور سامانه بارشی و رسیدن خاک به وضعیت مناسب برای انجام عملیات زراعی، برای چند روز به تعویق بیفتد. زمان دقیق این تأخیر باید با توجه به شرایط خاک و وضعیت بارندگی تعیین شود.

چرا تأخیر بیش از حد در کشت گندم و کلزا خطرناک است؟

مدیریت بارندگی‌های احتمالی نباید به تأخیر طولانی در کاشت و خروج از محدوده زمانی بهینه کشت پاییزه منجر شود. کاظمی هشدار داده است که تأخیر بیش از حد در کاشت کلزا می‌تواند عملکرد دانه و درصد روغن را کاهش دهد و موجب شود مراحل حساس گلدهی و تشکیل خورجین با گرمای انتهای فصل هم‌زمان شوند.

در مورد گندم نیز کشت دیرهنگام فرصت پنجه‌زنی را کاهش می‌دهد و ممکن است مراحل حساس رشد گیاه را با گرمای پایانی فصل مواجه کند. به گفته این پژوهشگر، این وضعیت می‌تواند وزن هزار دانه و عملکرد نهایی گندم را کاهش دهد.

بنابراین، کشاورزان باید میان دو خطر تعادل برقرار کنند: کاشت در خاک نامناسب و پیش از بارندگی شدید، و تأخیر بیش از اندازه که فرصت رشد مطلوب محصول را محدود می‌کند. انتخاب زمان کاشت باید بر اساس شرایط واقعی هر مزرعه و نیازهای زراعی محصول انجام شود.

کاشت فرصت‌محور؛ راهبرد پیشنهادی برای مدیریت تاریخ کاشت

کاظمی راهبرد مناسب در شرایط پیش‌بینی بارندگی را «کاشت فرصت‌محور» دانسته است. بر اساس این رویکرد، کشاورزان باید پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت هواشناسی را به‌دقت دنبال کنند و زمان نهایی کاشت را با توجه به وضعیت رطوبتی خاک و احتمال وقوع سامانه‌های بارشی تعیین کنند.

در صورت پیش‌بینی بارندگی شدید، بررسی وضعیت خاک پیش از کاشت اهمیت دارد. چنانچه بارندگی موجب آب‌گرفتگی زمین شود، باید تا عبور سامانه بارشی و تخلیه آب اضافی صبر کرد. پس از رسیدن خاک به شرایط مناسب برای انجام عملیات زراعی، کاشت باید در اولین فرصت ممکن انجام شود تا ضمن کاهش خطر آسیب به گیاهچه در مراحل اولیه، از تأخیر بیش از حد در رشد محصول جلوگیری شود.

این رویکرد به معنای تعیین یک تاریخ یکسان برای تمام مزارع نیست. تفاوت در بافت خاک، وضعیت زهکشی، میزان رطوبت و شرایط محلی می‌تواند زمان مناسب عملیات کاشت را تغییر دهد؛ ازاین‌رو، تصمیم‌گیری جداگانه برای هر مزرعه اهمیت دارد.

پیش‌بینی بارندگی در خوزستان و ضرورت آمادگی کشاورزان

در بخش پایانی گزارش ایرنا، به نقل از اداره کل هواشناسی خوزستان آمده است که فعالیت پدیده ال‌نینو از اواخر مهرماه امسال در استان پیش‌بینی شده و هشدارهای لازم برای انجام اقدامات مرتبط با سیلاب‌های احتمالی به دستگاه‌های مختلف ابلاغ شده است.

با توجه به نکات مطرح‌شده از سوی عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، مدیریت کشت پاییزه به تصمیم‌گیری بر اساس شرایط واقعی مزرعه نیاز دارد. پایش پیش‌بینی‌های هواشناسی، ارزیابی رطوبت و وضعیت زهکشی خاک و انتخاب زمان مناسب برای کاشت گندم و کلزا می‌تواند به کاهش خطرات ناشی از بارندگی شدید و تأخیر در کشت کمک کند. بااین‌حال، زمان مناسب کاشت باید متناسب با شرایط هر منطقه و محدوده زمانی زراعی محصول تعیین شود و نمی‌توان یک تاریخ ثابت را برای همه مزارع مناسب دانست.