خبر: جبران خشکسالی در بم؛ چرا بارش‌های کوتاه‌مدت کافی نیستند؟

جبران آثار خشکسالی‌های چند سال اخیر در شهرستان بم به دوره‌های طولانی‌مدت بارش بیش از حد نرمال و مدیریت پایدار منابع آب نیاز دارد. امیر مصطفایی، مدیر اداره آب و فاضلاب شهرستان بم، تأکید کرد که بارش‌های کوتاه‌مدت و سیلابی می‌توانند به تغذیه سفره‌های زیرزمینی کمک کنند، اما به‌تنهایی برای جبران کامل کمبود منابع آب کافی نیستند.

بارش‌های کوتاه‌مدت؛ راهکاری موقت برای تقویت آبخوان‌ها

مصطفایی در گفت‌وگو با ایسنا، درباره تأثیر بارش‌های احتمالی و وقوع سیلاب بر منابع آب زیرزمینی منطقه اظهار کرد که در صورت وقوع سیلاب ناشی از بارش‌های شدید، بخشی از آب می‌تواند به‌جای هدررفت، به تغذیه سفره‌های زیرزمینی کمک کند.

با این حال، به گفته وی، حتی بارش‌های کوتاه‌مدت فراتر از حد نرمال نیز به‌تنهایی قادر به جبران کامل کمبود منابع آب زیرزمینی نیستند. برای خنثی کردن آثار خشکسالی‌های سال‌های اخیر، دوره‌های طولانی‌مدت بارش بیش از حد نرمال مورد نیاز است؛ در غیر این صورت، بارش‌های گذرا بیشتر نقش راهکاری موقت را خواهند داشت.

چهار محور برای مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی

مدیر اداره آب و فاضلاب بم چهار محور اصلی را برای بهبود وضعیت منابع آب زیرزمینی و مدیریت پایدار آن‌ها ضروری دانست:

• ارتقای فرهنگ مصرف آب: افزایش آگاهی عمومی درباره مدیریت منابع آب و اصلاح الگوهای مصرف از اقداماتی است که می‌تواند به استفاده مسئولانه‌تر از این منابع کمک کند.
• کنترل چاه‌های غیرمجاز: جلوگیری از حفر چاه‌های غیرمجاز و مسلوب‌المنفعه کردن آن‌ها از طریق شرکت‌های آب منطقه‌ای و امور منابع آب در حال پیگیری است.
• مقابله با بهره‌برداری بی‌رویه: جلوگیری از برداشت بیش از حد مجاز از چاه‌های دارای پروانه در بخش‌های کشاورزی، شرب، صنعت و خدمات ضروری است.
• گسترش روش‌های نوین آبیاری: توسعه سامانه‌هایی مانند آبیاری قطره‌ای و بابلر از راهکارهای مورد تأکید برای مدیریت مصرف آب است.

موقعیت جغرافیایی بم و ظرفیت تغذیه آبخوان‌ها

مصطفایی با اشاره به ویژگی‌های جغرافیایی منطقه گفت که شهرستان بم به دلیل قرارگیری بر روی لایه‌های آبرفتی دشت و جریان یافتن بارش‌ها از ارتفاعات شمال، جنوب‌غربی و جنوبی، از جمله جبالبارز، کبودی و راین، به سمت دشت، از پتانسیل نسبتاً مناسبی برای تغذیه منابع آب برخوردار است.

به گفته وی، این موقعیت جغرافیایی مانع از آن شده است که خشکسالی‌های اخیر تأثیر بسیار شدیدی بر سفره‌های آب زیرزمینی شهر بم بگذارند.

نقش سد نساء و مسیر رودخانه‌ها در تغذیه منابع آب

مدیر اداره آب و فاضلاب بم توضیح داد که در صورت وقوع بارش‌های شدید، بخشی از سیلاب از طریق سد نساء مهار می‌شود. بخش دیگری نیز با نشت آب در مسیر رودخانه‌ها و آبراهه‌ها، به تغذیه سفره‌های زیرزمینی دشت بم و نرماشیر کمک می‌کند.

وی افزود که بخشی از جریان آب با عبور از نقاط مختلف به دشت پایین‌دست می‌رسد و در تغذیه سفره‌های زیرزمینی منطقه کهورک نیز نقش دارد.

از منظر مدیریت کشاورزی، این اظهارات نشان می‌دهد که بهره‌گیری از فرصت بارش و سیلاب باید در کنار کنترل برداشت از آبخوان‌ها و بهبود روش‌های مصرف آب دنبال شود. برای باغداران و کشاورزان منطقه، مدیریت مصرف و استفاده از روش‌های آبیاری متناسب با شرایط مزرعه می‌تواند بخشی از رویکرد سازگاری با محدودیت منابع آب باشد؛ با این حال، بارش‌های مقطعی به‌تنهایی تضمین‌کننده جبران کسری آب زیرزمینی نیستند.